Dziś na blogu ponownie debiutujący polski autor i ponownie coś dla miłośników krótkich form – zbiór siedmiu opowiadań Mama umiera w sobotę. Lejtmotywy pisarstwa Rafała Niemczyka to: śmierć, trup, ciało, opozycja dziecko-dorosły. W każdym z tekstów pojawia się też temat międzyludzkich relacji, interakcji, zależności, a nawet uzależnień. Uniwersum Niemczyka ma w sobie coś z absurdu i surrealizmu pisarstwa Kafki, grozy i niesamowitości twórczych światów Poego, chaosu i opresyjności literackich przestrzeni Dostojewskiego. Bohaterowie większości utworów to szaleńcy i paranoicy, którzy sami są twórcami swojego obłędu. Mają goladkinowski rys – to anonimowi, szarzy ludzie, żyjący urojonymi problemami i walczący z fantazmatycznymi wrogami.

W moim odczuciu opowiadania te można podzielić na dwie kategorie: opowieści realistyczne i historie realistyczno-metafizyczne. W przypadku pierwszych kluczowy jest mimetyzm. Autor wiernie odwzorowuje realia życia, kreśli wiarygodne portrety bohaterów. Opowiadania z drugiej kategorii ocierają się o fantastykę, realizm magiczny, wiele w nich metaforyki i symbolizmu. Zacierają się w nich granice między wyobraźnią a rzeczywistością. Podobne rozgraniczenie widoczne jest także na poziomie formy literackiej. Realistyczne historie pisane są prostym i przejrzystym językiem. Kompozycja i styl są skromne i oszczędne. W utworach tych nie ma nawet jednego zbędnego słowa. W opowiadaniach z wątkami nadnaturalnymi pojawiają się kwiecistości, gawędziarski styl i wielopoziomowa narracja.

Zupełnie wyjątkowym, na tle zbioru, tekstem jest Przypadek brzydala. Ta bogata w odwołania opowieść o zdeformowanym fizycznie człowieku – którego przymioty wewnętrzne przyćmiewa wygląd, stawiający go w jednym rzędzie z nieszczęśnikami takimi jak Frankenstein, Quasimodo czy słynny Upiór ukrywający się w paryskiej operze – jest stylizowana na utwór z dawnej epoki. Niesamowita historia z pewnością zachwyci wielbicieli literatury romantycznej. Archaiczna składnia i leksyka, sąsiadujące ze sobą zwyczajność i Unheimliche, elementy satyrycznego i czarnego humoru oraz otwarte, wieloznaczne zakończenie – takiego opowiadania nie powstydziłby się sam Edgar Allan Poe. Dodatkowo jest to utwór z motywem sobowtóra w tle. Kiedy dochodzę do zdania: „Rzeknę skończoną głupotę, lecz powołując się na pierwsze wrażenie, przyznaję przed Bogiem, żem ujrzał wówczas samego siebie.”, puls mi podskakuje i robię się czujna. Zupełnie nie spodziewałam się znaleźć w zbiorze Niemczyka motyw, który tak obsesyjnie ubóstwiam, a jednak. „Podstarzały sobowtór” protagonisty opowiadania Przypadek brzydala jest jak Doppelgänger z opowiadań Borgesa. W tekstach argentyńskiego pisarza – być może w nawiązaniu do idei czterowymiarowości – bohaterowie czerpali mądrość i pociechę ze spotkań i rozmów ze starszymi/młodszymi wersjami siebie.

Na szczególną uwagę zasługuje też opowiadanie Trup w piwnicy. Zarówno tematyką, jak i sposobem obrazowania przypomina trochę Zabicie ciotki Andrzeja Bursy, ale… Niemczyk stworzył na poły groteskową i absurdalną, na poły tragiczną i przerażającą opowieść o urzędniczym błędzie, który zamienia spokojną dotąd egzystencję bohatera w piekło.

Sam motyw śmierci i jej konsekwencji ukazany został przez Niemczyka z intrygującej perspektywy. Umiera bliska osoba, a zamiast rozpaczy i żałoby jest zimna kalkulacja i pragmatyczne planowanie. Tytułowa śmierć matki pojawia się w pierwszym oraz ostatnim utworze tomu i jest klamrą spinającą książkę. Zamykająca zbiór opowieść to ponadto enigmatyczna i niepokojąca historia współczesnego Ikara, tekst o niemożności ucieczki, zostawienia za sobą i zapomnienia przeszłości, o piekle, fatum, determinizmie…

Zachęcam do lektury twórczości naszych rodzimych debiutantów. Rafał Niemczyk udowadnia, że początkujący pisarz jest w stanie wykreować nie mniej fascynujące i profesjonalne warsztatowo narracje niż uznany i popularny autor.

Mama umiera  w sobotę otwiera serię wydawniczą „Nowe Polskie” wydawnictwa Afera. Pierwszy tom cyklu zdecydowanie zasługuje na uwagę czytelników. Oby kolejne trzymały ten poziom.

mama

Autor: Rafał Niemczyk
Tytuł: Mama umiera w sobotę
Wydawnictwo: Afera

Liczba stron: 224
Wydanie: I (2015)
Seria wydawnicza: Nowe Polskie
Oprawa: Miękka ze skrzydełkami

Format:  12.5 x 18 cm
Cena z okładki: Brak
ISBN: 978-83-937711-2-7

Książka trafiła do mnie dzięki uprzejmości Wydawnictwa Afera.

10982346_802797936466097_8400704748779543492_n