W twórczości Jonathana Carrolla zaczytywałam się już w szkole średniej, a ponieważ pamięć mam dobrą, tylko krótką, teraz – po ponad dziesięciu latach – jego książki przeżywają u mnie drugą młodość.

Upiorna dłoń to zbiór osiemnastu opowiadań, który otwiera utwór Pan Fiddlehead – krótka powiastka o egoizmie z wyimaginowanym przyjacielem z dzieciństwa w tle. To surrealistyczne opowiadanie przedstawia zderzenie zwyczajnej, szarej codzienności ze światem fantazji, które się materializują i stają na progu naszego domu. Ta niezwykła historia świetnie wprowadza czytelnika w klimat pisarstwa Carrolla.

Marzenia, których spełnienie wcale nie jest jednoznaczne z osiągnięciem szczęścia, to stały motyw w twórczości Carrolla. Autor kreuje bohaterów, którzy marzą: by być kimś innym, by mieć więcej, by znać przyszłość, by zatrzymać czas, nie starzeć się, nie chorować, etc. Ich historie są przestrogą dla czytelnika. Z niesamowitych opowieści Carrolla wyłania się rada: Uważaj, czego sobie życzysz. Uważaj, bo twoje marzenie może się spełnić, a wtedy nie będzie odwrotu.

Autor pokazuje, że to czego pragniemy i czego się boimy, jest w zasadzie tym samym. Wskrzesza odwieczne pytania: Czy świat, w którym żyję, jest jedynym światem? Czy Bóg istnieje? Czym – albo kim – jest śmierć? Jak wygląda piekło?, a odpowiedzi których udziela, nie tylko zaskakują, ale też rodzą kolejne pytania. Zupełnie tak, jak pisał Carroll w innym swoim dziele – słynnej powieści Kraina Chichów:

„Pytania są niebezpieczne,

Nie ruszaj ich, będą spały.

Zapytasz – zbudzisz, i znacznie więcej

Niż myślisz pytań powstanie.”

„W piekle na powitanie pokazują ci wszystkie twoje niewykorzystane szanse, pokazują, jak wyglądałoby twoje życie, gdybyś we właściwym czasie wybrał właściwe wyjście. A potem pokazują ci wszystkie te chwile szczęścia, które straciłeś” – pisał Wojciech Kuczok w Gnoju.

Carroll stworzył zgoła odmienną, ale nie mniej przerażającą wizję piekła. Do jego oryginalnej idei odwołał się później Stephen King, który w scenariuszu do Sztormu stulecia zawarł wyobrażenie piekła, jako miejsca gdzie cierpimy, w nieskończoność przeżywając traumatyczne wydarzenia. Hell is repetition. Piekło to powtarzalność. Carrollowskie inferno jest jednak jeszcze bardziej przewrotne.

Powracającym jak echo motywem utworów, składających się na tom Upiorna dłoń, są pieniądze – zapoznawszy się z kilkoma opowiadaniami, czytelnik zaczyna rozumieć skąd osobliwa okładka książki. Carroll dużo pisze o pieniądzach, przy czym udowadnia starą prawdę, że można nimi zaspokoić kaprysy, ale tego co w życiu najważniejsze, nie da się kupić. Pieniądze nie zagwarantują szczęścia, nie przedłużą życia, nie zagłuszą bólu ani samotności. A nawet jeśli, to tylko pozornie i tylko na chwilę. Człowiek wie to doskonale, ale nadal pożąda bogactwa. Szczególnie opowiadanie Oko w oko z niedźwiedziem karykaturalnie ukazuje, że nie człowiek posiada pieniądze, ale to pieniądze mają w posiadaniu ludzi i żądzą światem.

Nie wszystkie opowiadania Carrolla są jednakowo hipnotyzujące i nie każdy utwór kończy się zaskakującą puentą, ale jako zbiór Upiorna dłoń jest lekturą wciągającą. Da się wyczuć, że autor pisze z lekkością, wręcz nonszalancją – w pozytywnym tego słowa znaczeniu. W jego lapidarnych zdaniach i barwnych porównaniach kryje się pewna poetyckość. Carroll ma dar snucia niesamowitych opowieści, które dzieją się na styku rzeczywistości i snu. Z powodzeniem burzy granice między światem realnym a fantastycznym. Jego koncepty bywają absurdalne, ale buduje wokół nich opowieści w sposób niezwykle sugestywny i wiarygodny. Podczas lektury nie raz zadawałam sobie pytanie: Czy ten facet wie coś, czego ja i reszta ludzkości nie wiemy?

Opowiadaniem, które wywarło na mnie szczególne wrażenie, jest Zmęczony Anioł. Z pewnością na długo pozostanie w mojej pamięci. Dawno już fikcja literacka nie wywołała u mnie takiego dreszczyku i zaniepokojenia.

 img009

Autor: Jonathan Carroll
Tytuł: Upiorna dłoń
Przekład: M. P. Jabłoński i inni
Wydawnictwo: REBIS
Seria wydawnicza: Salamandra
Liczba stron: 212

Wydanie: II zmienione i poprawione (2002)
Oprawa: Miękka
Format: 12,5 x 19,5 cm
Cena z okładki: 23
ISBN: 83-7120-682-8