Określenie psychopata kojarzy ci się jednoznacznie z seryjnym mordercą, gwałcicielem lub innym przestępcą pozbawionym moralności i współczucia? Po lekturze książki Kevina Duttona to się bezpowrotnie zmieni. Autor Mądrości psychopatów obala stereotypowe nacechowane pejoratywnie znaczenie słowa psychopatia i prezentuje przekrój teorii i odkryć rzucających nowe światło na osobowość psychopatyczną.

Podstawowe kwalifikatory psychopatii to: wyolbrzymione poczucie własnej wartości, siła perswazji, powierzchowny czar, bezwzględność, brak wyrzutów sumienia i umiejętność manipulowania innymi. „Psychopaci są niestraszeni, pewni siebie, charyzmatyczni, bezwzględni i skupieni na celu. Wbrew powszechnemu mniemaniu niekoniecznie jednak hołdują przemocy” – pisze Dutton. Jak wskazuje autor, podobnymi cechami wyróżniają się politycy, światowi przywódcy, a także takie grupy zawodowe jak: maklerzy giełdowi, policjanci i wojskowi. Według Duttona psychopatami byli między innymi pierwszy człowiek na księżycu Neil Armstrong oraz żyjący w I wieku Szaweł z Tarsu znany jako święty Paweł.

Podstawowym narzędziem diagnozowania psychopatii jest test PPI (Psychopathic Personality Inventory). Dutton – posługując się metaforą stołu mikserskiego – dowodzi, że psychopata może być odnoszącym sukcesy, wartościowym członkiem społeczeństwa. „Funkcjonalna pozytywna psychopatia”, bo o niej tu mowa, jest wypadkową połączenia uznawanych powszechnie za negatywne cech osobowościowych charakterystycznych dla ludzi wchodzących w konflikt z prawem, z takimi przymiotami jak samodyscyplina i odpowiedzialność.  Jak wyjaśnia autor, każda cecha jest jak suwak na konsoli. Jedne z nich można przesunąć tylko delikatnie, inne znacznie mocniej, jeszcze inne do oporu. Od odpowiedniego ustawienia suwaków zależy los osoby, która uzyskała wysoki wynik w teście predyspozycji psychopatycznych. Impulsywni i nieodpowiedzialni psychopaci są określani mianem dysfunkcjonalnych i ich rzeczywiście powinniśmy się obawiać. Natomiast psychopaci wyróżniający się samodyscypliną i odpowiedzialnością to ludzie, którzy mają szanse odnieść w życiu wielki sukces. Jako przykład wielokrotnie wskazuje Dutton na maklera giełdowego. To exemplum funkcjonalnego psychopaty, który w życiu zawodowym cechuje się wyrachowaniem, chłodem emocjonalnym, nieustraszonością i łatwością podejmowania trudnych decyzji pod presją. Według Duttona w świecie biznesu odsetek psychopatów jest znacznie większy niż w pozostałej części populacji. Psychopatów można znaleźć wszędzie tam, gdzie jest władza, kontrola nad innymi oraz możliwość czerpania zysków.

Trzeba zaznaczyć, że Dutton w żaden sposób nie idealizuje obrazu psychopaty. Wskazuje jedynie na konsekwencje i korzyści płynące z posiadania pewnych cech osobowości. Jak stwierdził jeden z rozmówców autora „psychopatia jest lekarstwem na nowoczesne czasy”, umiarkowana może przynieść wymierne korzyści i ułatwić funkcjonowanie w szalonym XXI wieku.

Dutton niewątpliwie ma dar interesującego snucia opowieści. Chociaż temat książki wydaje się śmiertelnie poważny, w Mądrości psychopatów nie brakuje humoru. Autor ma ogromny dystans do siebie. Ten profesor psychologii zupełnie nie przypomina nudnego naukowca, przeciwnie, chwilami bliżej mu do gawędziarza. Do tego język książki jest naprawdę przystępny. W publikacji tego typu nie uniknie się fachowej terminologii, ale zapewniam, że każde anatomiczne, medyczne i naukowe określenie wyjaśnia autor na bieżąco, nie trzeba co i rusz odwoływać się do Wikipedii, żeby cokolwiek zrozumieć.

Książka wciąga jak dobra powieść. Wystarczy przywołać surrealistyczny opis wizyty Duttona w Broadmoor – szpitalu psychiatrycznym, w którym przebywają wyjątkowo niebezpieczni kryminaliści – i jego  dyskusje na temat moralności i filozofii życia z pacjentami tej placówki.

Jeśli jesteś ciekaw, co się stało z oczami Gary’ego Gillmore’a po egzekucji, chciałbyś poznać przyczynę, dlaczego psychopaci mrugają rzadziej niż przeciętny człowiek, dowiedzieć się w jakich wybitnych autorach zaczytują się członkowie uchodzącego za najbrutalniejszy z amerykańskich gangów, a także zgłębić, czym się różni empatia gorąca od zimnej, wszystko to znajdziesz w Mądrości psychopatów.

Jeżeli interesują cię odpowiedzi na pytania: Czy strach jest zaraźliwy i czy można go wyizolować? Dlaczego psychopaci nie odczuwają strachu? Co ma wspólnego psychopatia z utylitaryzmem, ekonomią i teorią gier? Co łączy świętych i buddyjskich mędrców z psychopatami? Czy tak zwany gen wojownika istnieje i czy może odpowiadać za psychopatię? Czym jest „pokolenie Ja” i czy współczesnemu społeczeństwu grozi rozwój psychopatii na masową skalę? A może psychopatia stanie się niebawem na tyle pożądana, że zacznie się ją nazywać supernormalnością? – to jest to książka dla ciebie.

Autor rozpatruje zjawisko psychopatii z różnych perspektyw: medycznej, psychologicznej, ewolucyjnej, socjologicznej, lingwistycznej (to, w jaki sposób dana osoba opowiada – o zbrodni i nie tylko – jakich używa określeń, a jakich zwrotów unika, bardzo wiele o niej mówi), prawnej (najnowsze odkrycia z dziedziny neuroprawa), a nawet filozoficznej.

Niewątpliwie psychopata – funkcjonalny czy też dysfunkcjonalny –  to człowiek paradoks i fascynujący materiał do badań i rozważań psychologicznych, których wyniki może jeszcze nie raz nas zaskoczą.

*

Na zakończenie ciekawostka czytelnicza. Badania ludzkich mózgów w trakcie lektury wskazują, iż wystarczy coś sobie wyobrazić, aby pobudzić pewne części mózgu w takim samym stopniu, jakby naprawdę brało się udział w opisywanych wydarzeniach. Mało tego, nasze mózgi wplatają sytuacje przeżywane w wyobraźni, w realne doświadczenia i wiedzę. Czytanie książek świetnie wpływa też na rozwój empatii, na której deficyt cierpią psychopaci. Nie chcesz zostać psychopatycznym przestępcą, czytaj, i to dużo. Chociaż z drugiej strony istnieje też teoria, że posiadają oni dar empatii, a im bardziej jest on rozwinięty tym większą przyjemność czerpią ze zbrodni…

img001

Autor: Kevin Dutton
Tytuł: Mądrość psychopatów
Przekład: M. Wyrwas-Wiśniewska

Wydawnictwo: MUZA SA
Seria wydawnicza: Spectrum
Liczba stron: 320
Wydanie: I (2015)
Oprawa: Miękka ze skrzydełkami
Format: 13 x 19,5 cm
Cena z okładki: 34.99
ISBN: 978-83-7758-780-5